Khi mới bắt đầu học Phật theo truyền thống Theravāda, không ít hành giả khi nghe danh xưng “Tam Tạng Kinh Điển” đều có cảm giác choáng ngợp trước khối lượng kiến thức khổng lồ. Dường như bộ kinh này chỉ phù hợp với giới xuất gia hay các học giả chuyên trách. Kỳ thực, khi thấu hiểu bản chất, Tam Tạng lại là một hệ thống rất thực tế. Nó chính là bản đồ dẫn đường cho lộ trình thanh lọc thân tâm, được phân định rạch ròi để người học dễ dàng nắm bắt.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Tipiṭaka
Thuật ngữ Tam Tạng (Tipiṭaka) ám chỉ hình ảnh “ba chiếc giỏ” chứa đựng giáo pháp, biểu trưng cho ba kho tàng lưu giữ và phân loại giáo huấn của Đức Thế Tôn.
Ba Tạng đó là:
Vinaya Piṭaka – Tạng Luật
Bộ Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Bộ Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Hệ thống Theravāda đã bảo tồn vẹn nguyên Tam Tạng bằng tiếng Pāḷi cổ, và được xem là hệ thống kinh điển cổ xưa, nhất quán và gần với lời Phật dạy nguyên thủy nhất.
2. Tạng Luật – Nền tảng của đời sống tu tập
Dù đối tượng chính của Tạng Luật là chư Tăng Ni, nhưng sự hiểu biết về Luật sẽ giúp người tại gia tu tiến rất chắc chắn.
Giới luật thực chất không phải để gò bó con người, mà mục tiêu là:
Bảo hộ sự thanh khiết của thân tâm
Hóa giải những mâu thuẫn và rắc rối
Xây dựng không gian lý tưởng để nuôi dưỡng Định và Tuệ
Tóm lại một cách súc tích:
Giới luật là giới hạn an toàn để điều chỉnh hành vi và lời nói
Người mới bắt đầu chỉ cần nắm vững những nguyên tắc cơ bản:
Quy luật gieo nhân gặt quả qua hành động
Giữ gìn sự tôn nghiêm của các chuẩn mực
Rèn luyện nếp sống tự giác và trách nhiệm
Trải nghiệm Tạng Kinh qua những lời dạy trực tiếp
Đối với đa số Phật tử, Tạng Kinh chính là phần giáo lý thân thuộc nhất.
Phần này lưu giữ:
Các bài thuyết pháp của Đức Phật
Các cuộc đàm luận giữa Ngài với các vị đệ tử, giới quyền quý, thường dân và các đạo sư khác
Lời dạy trực diện về bản chất của đau khổ và lộ trình đoạn tận khổ đau
Cấu trúc Sutta Piṭaka phân thành 5 bộ Nikāya lớn, cụ thể:
Phân loại dựa trên dung lượng bản văn: dài, vừa và ngắn
Bao gồm các bản kinh mang tính ứng dụng cao như Dhammapada hay Satipaṭṭhāna Sutta
Nhiều bản kinh tập trung tháo gỡ các vấn đề thiết thực của con người
Nhìn chung:
Tạng Kinh chính là lộ trình tu tập được dẫn dắt bằng thuyết giảng và các câu chuyện sinh động
Lời khuyên cho hành giả mới là nên khởi sự từ Sutta Piṭaka.
Khám phá Tạng Vi Diệu Pháp: Bản đồ chi tiết về tâm thức
Vi Diệu Pháp là mảng giáo lý chuyên sâu và phức tạp nhất, song lại mang giá trị trí tuệ vô cùng to lớn.
Nếu ví:
Tạng Kinh trình bày nội dung những lời dạy của Đức Phật
Thì Vi Diệu Pháp giải thích “Các quy luật của Pháp vận động ra sao”
Phần này mổ xẻ các vấn đề một cách tỉ mỉ:
Tâm là gì?
Cấu trúc của một đơn vị tâm thức (sát-na)
Nguyên nhân hình thành các trạng thái bất thiện
Nghiệp được tạo và trổ quả ra sao?
Dành cho hành giả sơ cơ:
Không nhất thiết phải ép mình học Vi Diệu Pháp từ sớm
Tuy nhiên, việc biết đến sự tồn tại của nó sẽ giúp ta có cái nhìn lý tính, tránh mê tín hay hiểu sai giáo lý
Sự tương ứng giữa Tipiṭaka và lộ trình Giới – Định – Tuệ
Có một sự tương quan rất logic:
Vinaya Piṭaka tương ứng với Giới (Sīla)
Sutta Piṭaka hướng đến Định (Samādhi)
Vi Diệu Pháp là phương tiện rèn luyện Tuệ học
Ba Tạng không tách rời, mà nâng đỡ nhau:
Khi tang tang kinh dien theravada Giới hạnh trang nghiêm thì tâm Định mới có chỗ nương tựa
Nhờ năng lực của Định mà trí Tuệ mới được phát sinh
Nhờ có Tuệ mà hành giả hiểu được giá trị của Giới và giữ gìn một cách tự nhiên
Gợi ý cách học Tam Tạng cho người mới bắt đầu
Hướng đi đơn giản cho bạn:
Tránh việc nôn nóng muốn nắm bắt toàn bộ ngay lập tức
Hãy học theo thứ tự:
Hiểu tinh thần Giới
Ứng dụng các bài Kinh để quán chiếu thực tế cuộc sống
Nếu có điều kiện thuận lợi, hãy đào sâu Vi Diệu Pháp để mở mang trí tuệ chuyên sâu
Giá trị thực sự của kinh điển không nằm ở chữ nghĩa, mà ở chỗ:
cải thiện hành vi, lời nói và suy nghĩ trong cuộc sống thực tế